Hoe moet je filosoferen?

“Pesten is toch gewoon een vrijheid van meningsuiting?” zei een kind. Grijp je in of niet?

‘Pesten is toch gewoon vrijheid van meningsuiting?’ zei een jongen in een gesprek over de vraag ‘Moet je altijd je mening zeggen?’ Als een kind zoiets zegt, grijp je natuurlijk meteen in! Of… misschien ook wel niet? Het is inderdaad verleidelijk om te doen maar als je alleen reageert met vragen gaan de kinderen elkaar bijsturen. En de mening van leeftijdsgenoten heeft misschien wel een veel grotere invloed dan die van een volwassene. Lees meer

Geplaatst op 15 oktober 2018

FAQ: Filosoferen, is dat niet te moeilijk voor jonge kinderen?

Iedereen kan filosoferen. Ook als je pas vier jaar bent. In sommige opzichten kunnen jonge kinderen zelfs beter filosoferen. Je kunt ze eigenlijk niet overvragen. Dat zal ik laten zien aan de hand van citaten uit gesprekken over de vraag ‘wat is echt?’ Lees meer

Geplaatst op 23 september 2018

Nieuw: Praattoppers voor leukere gesprekken met kinderen

Wil je ook een goede groepssfeer? Met de methode Praattoppers van filosofiejuf.nl leren kinderen op een positieve manier met elkaar in gesprek te gaan. Ze leren naar elkaar te luisteren, vragen aan elkaar te stellen, te redeneren en zich in een ander te verplaatsen. Praattoppers is een set van 26 complimentkaarten én een activiteitenwijzer met daarin een spel voor elk van de 26 gespreksvaardigheden. Lees meer

Geplaatst op 3 september 2018

Workshops filosoferen met kinderen in het nieuwe schooljaar

Voor de eerste helft van het nieuwe schooljaar 2018/2019 zijn de workshops van filosofiejuf.nl weer ingepland. Op het programma staan de populaire introductieworkshop, de vervolgworkshop waarin je leert om zelf een les te ontwikkelen en de nieuwe workshop (op veler verzoek!) Filosofie & Kunst. Alle workshops duren 3 uur en zijn in Groningen. Lees meer

Geplaatst op 15 juli 2018

Niks mis met een beetje chaos in het kringgesprek, blijkt uit onderzoek

Chaos in de kring mag!Is het bij jouw kringgesprekken wel eens chaotisch? En voel je je daar wat ongemakkelijk over omdat je vaag het gevoel hebt dat je misschien niet de goede vaardigheden hebt? En heb je het gevoel dat je collega’s daar iets van vinden? Dan kan ik je geruststellen want uit onderzoek blijkt dat chaos in gesprekken juist heel goed is voor de taalontwikkeling van kinderen. Lees meer

Geplaatst op 10 mei 2018

Filosoferen en fantasie gaan goed samen

In april, de maand van de filosofie staat dit jaar de verbeelding centraal. Een goede reden om met die verbeelding te filosoferen over vragen als ‘Kunnen regenbogen praten?’ en ‘Kan ranja vliegen?’ Dat lijkt misschien onzinnig maar toch zijn dit soort fantasievragen een goede oefening in redeneren. Juist omdat je aan kennis niets meer hebt, moet je zelf gaan nadenken. 
Lees meer

Geplaatst op 29 maart 2018

Special: Filosofische gesprekken met kleuters

Kleuters zijn de beste filosofen die er zijn. Ze worden nog niet gehinderd door kennis en denken spontaan over elke vraag na. Door vrij na te denken samen met anderen leert het kind over zichzelf en de wereld. De betekenis van woorden en concepten worden zo steeds verder uitgebreid en verscherpt. Maar ook ontwikkelen ze hun gespreksvaardigheden. Het is zeker niet te moeilijk voor ze. Met een aantal voorbeelden uit de praktijk laat ik zien dat filosoferen juist heel natuurlijk en spelenderwijs aansluit bij de nieuwsgierigheid en verbeeldingskracht van jonge kinderen. Dit gaat het beste als je jezelf ook nieuwsgierig op stelt. Lees meer

Geplaatst op 6 maart 2018

Anders in gesprek met kinderen: een werkvorm waarbij álle kinderen meedoen

Als je gaat filosoferen in de kring loop je vaak tegen het probleem aan dat sommige kinderen veel zeggen en andere kinderen niks. Maar eigenlijk wil je van iedereen weten wat hij of zij denkt of vindt. Daarom doe ik soms voor ik het kringgesprek begin een schriftelijke doordraaidiscussie. Zo kan iedereen een bijdrage leveren aan het filosofische gesprek.  Lees meer

Geplaatst op 12 januari 2018

Met wat filosofiekennis stel je betere vragen

Filosofische kinderboekenOm te filosoferen met kinderen hoef je zelf niet perse verstand te hebben van filosofie. Maar het is wel handig! Als je weet over wat voor soort vragen filosofen in de geschiedenis hebben nagedacht weet je ook welke onderwerpen interessant zijn om over te filosoferen. Bovendien wordt het dan makkelijker voor je om goed door te vragen. Drie voorbeelden: Lees meer

Geplaatst op 16 juli 2017

Vertel als gespreksleider nooit je eigen mening!

'Ik vind het stom dat je geen films mag downloaden.'

‘Ik moest me echt inhouden om iets te zeggen, want ik was het niet met haar eens. Ik wilde eigenlijk bijsturen,’ zei een volwassene die aanwezig was bij een filosofisch gesprek met kinderen van de Weekendschool. Het ging over wie de baas is over je leven en daarbij kwam ook de regering en haar wetten voorbij. Het is misschien verleidelijk om dit te doen maar filosoferen is geen middel om kinderen te socialiseren volgens je eigen denkbeelden. Kinderen leren dan niet om te denken maar om te raden wat de volwassene wil dat ze zeggen. Bovendien zijn de vragen die je dan stelt vaak niet onderzoekend maar sturend van aard. Lees meer

Geplaatst op 1 december 2016

Waarom is het niet goed om sturende vragen te stellen?

Denkdobbelen op NoorderspelOp de spellenbeurs Noorderspel in Groningen heb ik een hele dag zitten Denkdobbelen met ouders en kinderen. Een meisje van 5 kwam met haar oma bij me aan tafel zitten. Ze dobbelde de vraag ‘Moeten torens fietsen?’ Het meisje dacht even na. Haar oma wilde het meisje kennelijk helpen en zei; ‘Nee, hè, dat kunnen torens natuurlijk niet want ze hebben geen benen.’ Dat was jammer want nu stopte het meisje meteen met denken terwijl ze misschien wel iets heel moois uit zat te broeden. Nu knikte ze braaf en het gesprek was ten einde. Lees meer

Geplaatst op 25 september 2016

Dus je kunt oneindig veel antwoorden bedenken?

werkblad tekstbalonnen_0005aWat is goed? ‘Onze vriendschap want wij zijn nog nooit boos op elkaar geweest.’
Wat is slecht? ‘Je kiest jezelf boven de ander want dat is oneerlijk.’
Wat is iets? ‘Alles is iets!’
Wat is leren? ‘Iets nieuws in je hoofd.’
Kun je stoppen met denken? ‘Ja, dan weet je alles.’
Op deze vragen zijn natuurlijk nog veel meer mogelijke antwoorden te bedenken want het gaat hier om filosofische vragen. Lees meer

Geplaatst op 11 maart 2016

Het wonder van verwondervragen

Struik

Heeft alles een voorkant en een achterkant?

Je moet het maar durven, vragen naar de bekende weg. Liever niet. Op een meewarige blik zit je niet te wachten. Maar wat gebeurt er als je het toch doet, omdat die weg eigenlijk niet zo bekend is als je op het eerste gezicht denkt. Dan laat je anderen op een nieuwe manier – een verwonderde manier – naar oude dingen kijken. Verwondervragen zijn juist vragen die kinderen én volwassenen enorm kunnen intrigeren. Het zijn de vragen waardoor je gaat muggenziften en dat dan nog leuk vindt ook. Zoals de Praatprikkel-vraag ‘Heeft alles een voorkant en een achterkant? Lees meer

Geplaatst op 7 januari 2016

Is doorvragen niet aanvallend? (oftewel: Is leren denken zielig?)

slapende verkouden ster WDat doorvragen, is dat niet heel aanvallend? Het is een vraag die volwassenen tijdens workshops nogal eens stellen bij het spelen van een doorvraagspel. Hierbij maken we vragen met de Denkdraaier. Bijvoorbeeld de vraag ‘Mogen verkouden sterren slapen?’. Alle deelnemers krijgen één of twee doorvraagkaartjes. Eén persoon begint met het beantwoorden van de vraag. De anderen bevragen het antwoord met behulp van de kaartjes in hun hand. Dat kan er dan zo uitzien:

Lees meer

Geplaatst op 6 november 2015

Hoe willekeurig samengestelde, maffe vragen je leren denken

In actie met Denkdraaier2

Met de Denkdraaier kun je de meest wonderlijke vragen creëren.

  • Mogen eenhoorns blaffen?
  • Kunnen bananen boogschieten?
  • Willen kabouters vallen?

Op het eerste gezicht vooral gekke en niet de meest diepzinnige vragen. Toch zijn dit soort onzinvragen een goede oefening in redeneren. Juist omdat je aan kennis niets meer hebt, moet je gaan nadenken. Lees meer

Geplaatst op 20 oktober 2015

Praatplaatjes – filosoferen met jonge kinderen

  • promo doosje kleinIs een baas altijd de baas?
  • Met wie kun je vrienden zijn?
  • Wie en wat kan denken?

Zomaar wat vragen waarover je kunt filosoferen met kleuters. Het zijn vragen uit de nieuwe kaartenset Praatplaatjes, speciaal ontwikkeld om te filosoferen met jonge kinderen. Praatplaatjes is de opvolger van de succesvolle Praatprikkels die al bijna aan haar zesde druk toe is en bekroond werd met de Berrie Heesenprijs in 2012. Er is veel vraag naar Praatprikkels voor kleuters. Maar jonge kinderen vereisen net een wat andere aanpak en dus werden het geen Praatprikkels maar Praatplaatjes. Op deze manier is filosoferen zeker niet te moeilijk voor ze.

Lees meer

Geplaatst op 27 oktober 2014

Heeft filosofie nut en mag je deze vraag wel stellen?

Group of Children in Circle with Light Bulb‘Zonder filosofie krijg je straks geen baan’ kopte de Volkskrant afgelopen vrijdag 5 september. Auteur Martin Slagter gaat in dit stuk in op een onderwijsvisie die draait om vorming en ontplooiing. Kennis en vaardigheid zijn daarbij belangrijk maar ook het vermogen tot moreel oordelen en kritisch denken. Slagter stelt dat deze identiteitsvorming niet in termen van (economisch) nut te definiëren is. Nu is de vraag wat nuttig is een filosofische kwestie. Paradoxaal genoeg vindt Slagter dit echter een onzinnige, irrelevante vraag want filosofie betekent liefde voor wijsheid en het streven naar wijsheid is intrinsiek waardevol. Heeft filosofie nut of niet?

Lees meer

Geplaatst op 10 september 2014

Kun je filosofie gebruiken voor de invulling van burgerschapsvorming?

Burgerschapsvorming op school door te filosoferen.Scholen zijn verplicht aan burgerschapsvorming te doen. Deze opdracht is echter zo vrij dat het voor veel scholen een struikelblok is hoe dit te doen. Het begint natuurlijk al met de vraag, wat is het eigenlijk? Heel simpel zijn het alle vaardigheden die je nodig hebt om een goed burger te zijn. Dat roept ideeën op rondom respect, dialoog, samenwerking, empathie, identiteit, de groep, iets voor een ander over hebben, waarden, normen, samenleven, diversiteit, tolerantie.

Er is een werkvorm waarbij al die vaardigheden en begrippen op een natuurlijke manier voorbij komen: door te gaan filosoferen in de klas.

Lees meer

Geplaatst op 14 januari 2014

Kunnen kinderen zelf nadenken? Of moet een volwassene dat voor ze doen?

Kinderen kunnen zelf leren nadenken door te filosoferen.Soms zeggen kinderen in een filosofisch gesprek iets waarvan je bang bent dat het tot een politiek incorrect antwoord gaat leiden. Hoe verleidelijk het als gespreksleider ook is om je dan met het gesprek te bemoeien, handig is dat niet. Dan is het antwoord namelijk niet van de groep maar van jou en veel minder waardevol. Jouw verantwoorde ideeën blijven bij de kinderen hoogstwaarschijnlijk niet plakken, iets wat ze zelf bedacht hebben wel. Door het stellen van vragen komen de kinderen vrijwel altijd zelf uit bij het politiek correcte. Nadenkend over de vraag of je mensen mag indelen bijvoorbeeld. In deze les denken de kinderen eerst zelf na door te tekenen. Nathalie had een soort schema uitgewerkt en licht toe: “Ik probeer uit te leggen dat … uh, hoe je kunt indelen, bijvoorbeeld grote mensen, aardige mensen, dikke mensen, kleine mensen…

Lees meer

Geplaatst op 31 oktober 2013