Hoe moet je filosoferen?

Aanbod workshops rondom filosoferen met kinderen voor het komende halfjaar

Voor het komende halfjaar staan er zeven workshops rondom filosoferen met kinderen ingepland. Dus ben je op zoek naar bijscholing? Lees dan even verder.

Het gaat om vijf verschillende workshops. Deze workshops kun je zien als modules. Deze modules vormen samen een basisopleiding filosoferen met kinderen. Je hoeft niet perse alle modules te doen. Je kunt er ook voor kiezen om maar één of twee workshops te volgen. Of er later nog weer eens een te doen. Lees meer

Geplaatst op 16 april 2019

Hoe laat je kinderen zeggen wat jij graag wil?

Een groep kinderen denkt na over wat mooi en wat lelijk is. We komen ook op het onderwerp mooie en lelijke mensen. Stiekem wil ik dan dat de kinderen zeggen dat het niet om de buitenkant gaat maar om de binnenkant. In zo’n situatie is het verleidelijk om je inhoudelijk met het gesprek te gaan bemoeien. Bijvoorbeeld door je eigen mening te geven of door vragen te stellen waarbij uit de formulering doorschijnt wat jij eigenlijk wil horen. Dit lijkt een goed idee omdat je de kinderen iets goeds wil laten denken maar eigenlijk bereik je hier alleen maar mee dat kinderen sociaal wenselijke antwoorden gaan geven. Dit klinkt dan goed maar zegt niets over hoe het kind er zelf over denkt. Je bereikt er dus eigenlijk niets mee. Bovendien … wie bepaalt wat goed is om te denken? Lees meer

Geplaatst op 11 april 2019

Een plek op het rapport geeft filosofie zichtbare waarde voor iedereen

Wil je filosofie echt een plek geven op jouw basisschool? Dan kan het helpen om filosofie op het rapport te zetten. Maar hoe beoordeel je kinderen voor het vak filosofie? Als je zegt dat er bij filosofische vragen geen goede of foute antwoorden zijn, dan geeft dat immers geen houvast. Het is een idee om bij de kinderen te gaan letten op vaardigheden die bijdragen aan een goed filosofisch gesprek. Ik geef je daarvoor drie manieren die je kunt gebruiken om op basis hiervan een beoordeling te schrijven. Lees meer

Geplaatst op 13 maart 2019

Kunnen dieren je aan het denken zetten?

Als je met kinderen een filosofische vraag onderzoekt, werkt het vaak verrassend om de vraag altijd even aan dieren te koppelen. Denk je over tijd, vraag dan bijvoorbeeld of dieren ook op tijd letten. Denk je na over tafelmanieren, vraag dan of dieren ook tafelmanieren hebben. Denk je na over wapens, vraag dan of dieren wapens gebruiken. Deze vragen werken goed omdat vanuit het standpunt van een dier alles net weer even anders is. In een gesprek over privacy vroeg ik bijvoorbeeld: hebben dieren behoefte aan privacy? Lees meer

Geplaatst op 28 februari 2019

Je moet kiezen: betrokkenheid of orde in de klas?

Als je moet kiezen tussen betrokkenheid of orde in de klas, wat zou je dan kiezen? Bij een rekenles of geschiedenisles, oftewel een instructieles zou ik kiezen voor orde. Gaat het om een filosofieles dan toch echt voor betrokkenheid, zelfs als dat dus met enige chaos gepaard gaat. Simpelweg omdat betrokkenheid zelden ontstaat in een ordelijke situatie.

Denk maar eens aan jezelf als je met vrienden een gesprek hebt over iets wat jullie bezig houdt. Hoe keurig praten jullie dan om de beurt? Hoe zacht klinkt jouw stem dan de hele tijd? Laat je steeds iedereen uitpraten? Waarschijnlijk niet want dat is gewoon heel erg lastig. Gelukkig maar want strak georganiseerde gesprekken zijn vaak een stuk minder leuk. In de praktijk merk ik zelfs dat filosofielessen die in strikte orde verliepen vaak heel saai waren. Wat voorbeelden over de dood, onze ziel en de vraag of we wel echt bestaan. Lees meer

Geplaatst op 5 februari 2019

“Pesten is toch gewoon een vrijheid van meningsuiting?” zei een kind. Grijp je in of niet?

‘Pesten is toch gewoon vrijheid van meningsuiting?’ zei een jongen in een gesprek over de vraag ‘Moet je altijd je mening zeggen?’ Als een kind zoiets zegt, grijp je natuurlijk meteen in! Of… misschien ook wel niet? Het is inderdaad verleidelijk om te doen maar als je alleen reageert met vragen gaan de kinderen elkaar bijsturen. En de mening van leeftijdsgenoten heeft misschien wel een veel grotere invloed dan die van een volwassene. Lees meer

Geplaatst op 15 oktober 2018

FAQ: Filosoferen, is dat niet te moeilijk voor jonge kinderen?

Iedereen kan filosoferen. Ook als je pas vier jaar bent. In sommige opzichten kunnen jonge kinderen zelfs beter filosoferen. Je kunt ze eigenlijk niet overvragen. Dat zal ik laten zien aan de hand van citaten uit gesprekken over de vraag ‘wat is echt?’ Lees meer

Geplaatst op 23 september 2018

Nieuw: Praattoppers voor leukere gesprekken met kinderen

Wil je ook een goede groepssfeer? Met de methode Praattoppers van filosofiejuf.nl leren kinderen op een positieve manier met elkaar in gesprek te gaan. Ze leren naar elkaar te luisteren, vragen aan elkaar te stellen, te redeneren en zich in een ander te verplaatsen. Praattoppers is een set van 26 complimentkaarten én een activiteitenwijzer met daarin een spel voor elk van de 26 gespreksvaardigheden. Lees meer

Geplaatst op 3 september 2018

Niks mis met een beetje chaos in het kringgesprek, blijkt uit onderzoek

Chaos in de kring mag!Is het bij jouw kringgesprekken wel eens chaotisch? En voel je je daar wat ongemakkelijk over omdat je vaag het gevoel hebt dat je misschien niet de goede vaardigheden hebt? En heb je het gevoel dat je collega’s daar iets van vinden? Dan kan ik je geruststellen want uit onderzoek blijkt dat chaos in gesprekken juist heel goed is voor de taalontwikkeling van kinderen. Lees meer

Geplaatst op 10 mei 2018

Filosoferen en fantasie gaan goed samen

In april, de maand van de filosofie staat dit jaar de verbeelding centraal. Een goede reden om met die verbeelding te filosoferen over vragen als ‘Kunnen regenbogen praten?’ en ‘Kan ranja vliegen?’ Dat lijkt misschien onzinnig maar toch zijn dit soort fantasievragen een goede oefening in redeneren. Juist omdat je aan kennis niets meer hebt, moet je zelf gaan nadenken. 
Lees meer

Geplaatst op 29 maart 2018

Special: Filosofische gesprekken met kleuters

Kleuters zijn de beste filosofen die er zijn. Ze worden nog niet gehinderd door kennis en denken spontaan over elke vraag na. Door vrij na te denken samen met anderen leert het kind over zichzelf en de wereld. De betekenis van woorden en concepten worden zo steeds verder uitgebreid en verscherpt. Maar ook ontwikkelen ze hun gespreksvaardigheden. Het is zeker niet te moeilijk voor ze. Met een aantal voorbeelden uit de praktijk laat ik zien dat filosoferen juist heel natuurlijk en spelenderwijs aansluit bij de nieuwsgierigheid en verbeeldingskracht van jonge kinderen. Dit gaat het beste als je jezelf ook nieuwsgierig op stelt. Lees meer

Geplaatst op 6 maart 2018

Anders in gesprek met kinderen: een werkvorm waarbij álle kinderen meedoen

Als je gaat filosoferen in de kring loop je vaak tegen het probleem aan dat sommige kinderen veel zeggen en andere kinderen niks. Maar eigenlijk wil je van iedereen weten wat hij of zij denkt of vindt. Daarom doe ik soms voor ik het kringgesprek begin een schriftelijke doordraaidiscussie. Zo kan iedereen een bijdrage leveren aan het filosofische gesprek.  Lees meer

Geplaatst op 12 januari 2018

Met wat filosofiekennis stel je betere vragen

Filosofische kinderboekenOm te filosoferen met kinderen hoef je zelf niet perse verstand te hebben van filosofie. Maar het is wel handig! Als je weet over wat voor soort vragen filosofen in de geschiedenis hebben nagedacht weet je ook welke onderwerpen interessant zijn om over te filosoferen. Bovendien wordt het dan makkelijker voor je om goed door te vragen. Drie voorbeelden: Lees meer

Geplaatst op 16 juli 2017

Vertel als gespreksleider nooit je eigen mening!

'Ik vind het stom dat je geen films mag downloaden.'

‘Ik moest me echt inhouden om iets te zeggen, want ik was het niet met haar eens. Ik wilde eigenlijk bijsturen,’ zei een volwassene die aanwezig was bij een filosofisch gesprek met kinderen van de Weekendschool. Het ging over wie de baas is over je leven en daarbij kwam ook de regering en haar wetten voorbij. Het is misschien verleidelijk om dit te doen maar filosoferen is geen middel om kinderen te socialiseren volgens je eigen denkbeelden. Kinderen leren dan niet om te denken maar om te raden wat de volwassene wil dat ze zeggen. Bovendien zijn de vragen die je dan stelt vaak niet onderzoekend maar sturend van aard. Lees meer

Geplaatst op 1 december 2016

Waarom is het niet goed om sturende vragen te stellen?

Denkdobbelen op NoorderspelOp de spellenbeurs Noorderspel in Groningen heb ik een hele dag zitten Denkdobbelen met ouders en kinderen. Een meisje van 5 kwam met haar oma bij me aan tafel zitten. Ze dobbelde de vraag ‘Moeten torens fietsen?’ Het meisje dacht even na. Haar oma wilde het meisje kennelijk helpen en zei; ‘Nee, hè, dat kunnen torens natuurlijk niet want ze hebben geen benen.’ Dat was jammer want nu stopte het meisje meteen met denken terwijl ze misschien wel iets heel moois uit zat te broeden. Nu knikte ze braaf en het gesprek was ten einde. Lees meer

Geplaatst op 25 september 2016

Dus je kunt oneindig veel antwoorden bedenken?

werkblad tekstbalonnen_0005aWat is goed? ‘Onze vriendschap want wij zijn nog nooit boos op elkaar geweest.’
Wat is slecht? ‘Je kiest jezelf boven de ander want dat is oneerlijk.’
Wat is iets? ‘Alles is iets!’
Wat is leren? ‘Iets nieuws in je hoofd.’
Kun je stoppen met denken? ‘Ja, dan weet je alles.’
Op deze vragen zijn natuurlijk nog veel meer mogelijke antwoorden te bedenken want het gaat hier om filosofische vragen. Lees meer

Geplaatst op 11 maart 2016

Het wonder van verwondervragen

Struik

Heeft alles een voorkant en een achterkant?

Je moet het maar durven, vragen naar de bekende weg. Liever niet. Op een meewarige blik zit je niet te wachten. Maar wat gebeurt er als je het toch doet, omdat die weg eigenlijk niet zo bekend is als je op het eerste gezicht denkt. Dan laat je anderen op een nieuwe manier – een verwonderde manier – naar oude dingen kijken. Verwondervragen zijn juist vragen die kinderen én volwassenen enorm kunnen intrigeren. Het zijn de vragen waardoor je gaat muggenziften en dat dan nog leuk vindt ook. Zoals de Praatprikkel-vraag ‘Heeft alles een voorkant en een achterkant? Lees meer

Geplaatst op 7 januari 2016

Is doorvragen niet aanvallend? (oftewel: Is leren denken zielig?)

slapende verkouden ster WDat doorvragen, is dat niet heel aanvallend? Het is een vraag die volwassenen tijdens workshops nogal eens stellen bij het spelen van een doorvraagspel. Hierbij maken we vragen met de Denkdraaier. Bijvoorbeeld de vraag ‘Mogen verkouden sterren slapen?’. Alle deelnemers krijgen één of twee doorvraagkaartjes. Eén persoon begint met het beantwoorden van de vraag. De anderen bevragen het antwoord met behulp van de kaartjes in hun hand. Dat kan er dan zo uitzien:

Lees meer

Geplaatst op 6 november 2015

Hoe willekeurig samengestelde, maffe vragen je leren denken

In actie met Denkdraaier2

Met de Denkdraaier kun je de meest wonderlijke vragen creëren.

  • Mogen eenhoorns blaffen?
  • Kunnen bananen boogschieten?
  • Willen kabouters vallen?

Op het eerste gezicht vooral gekke en niet de meest diepzinnige vragen. Toch zijn dit soort onzinvragen een goede oefening in redeneren. Juist omdat je aan kennis niets meer hebt, moet je gaan nadenken. Lees meer

Geplaatst op 20 oktober 2015