Denken over onderwijs

FAQ: Filosoferen, is dat niet te moeilijk voor jonge kinderen?

Iedereen kan filosoferen. Ook als je pas vier jaar bent. In sommige opzichten kunnen jonge kinderen zelfs beter filosoferen. Je kunt ze eigenlijk niet overvragen. Dat zal ik laten zien aan de hand van citaten uit gesprekken over de vraag ‘wat is echt?’ Lees meer

Geplaatst op 23 september 2018

Niks mis met een beetje chaos in het kringgesprek, blijkt uit onderzoek

Chaos in de kring mag!Is het bij jouw kringgesprekken wel eens chaotisch? En voel je je daar wat ongemakkelijk over omdat je vaag het gevoel hebt dat je misschien niet de goede vaardigheden hebt? En heb je het gevoel dat je collega’s daar iets van vinden? Dan kan ik je geruststellen want uit onderzoek blijkt dat chaos in gesprekken juist heel goed is voor de taalontwikkeling van kinderen. Lees meer

Geplaatst op 10 mei 2018

Kinderen bouwen hun ideale school: tips over wat zij anders willen

De bouwstenen voor een ideale school (klik voor een vergroting)

Wat willen jullie dan? Wat verwachten jullie van een school? Wat wil je leren? Het waren vragen die ik mij afgelopen periode regelmatig afvroeg toen ik een serie filosofielessen gaf aan een… tja… nogal ongemotiveerde bovenbouwklas. Een kleine geruststelling voor mij was dat andere leerkrachten het gedrag herkende. Het leek er dus op dat deze kinderen een algemeen motivatieprobleem hadden. Daarom besloot ik met ze na te denken over de ideale school. Dat leverde een verrassende lijst met ideeën op waar leerkrachten en schoolleiders zich door kunnen laten inspireren. Lees meer

Geplaatst op 8 januari 2018

Hoe laat je een ander denken wat je wilt?

“Wij willen gaan filosoferen zodat de kinderen zich beter aan de regels gaan houden.” “We willen een keer filosoferen om het pesten te stoppen.” Dit zijn dus niet de motieven van scholen die ik toejuich. De bedoeling van filosoferen is niet om kinderen te socialiseren maar om ze kritisch en zelfstandig te leren denken. Bovendien staat een filosofische dialoog voor objectiviteit, of in ieder geval het zoeken naar objectiviteit. Een geheime agenda zal een filosofisch gesprek altijd in de weg staan. Ik licht dit toe aan de hand van Zwarte Piet. Lees meer

Geplaatst op 2 juni 2017

Is doorvragen niet aanvallend? (oftewel: Is leren denken zielig?)

slapende verkouden ster WDat doorvragen, is dat niet heel aanvallend? Het is een vraag die volwassenen tijdens workshops nogal eens stellen bij het spelen van een doorvraagspel. Hierbij maken we vragen met de Denkdraaier. Bijvoorbeeld de vraag ‘Mogen verkouden sterren slapen?’. Alle deelnemers krijgen één of twee doorvraagkaartjes. Eén persoon begint met het beantwoorden van de vraag. De anderen bevragen het antwoord met behulp van de kaartjes in hun hand. Dat kan er dan zo uitzien:

Lees meer

Geplaatst op 6 november 2015

Goed of fout? Dat zit goed fout in het onderwijs!

Sguardo nel tempo - A look into the time“Ik heb het goed, ik heb het goed.” Een jongen uit een bovenbouwplusklas springt van zijn stoel en danst door het lokaal. Ik zie dit soort gedrag veel in het onderwijs. De jongen heeft niet in de gaten dat het helemaal niet om goed of fout draaide in het filmpje waar we naar keken maar om het bewust worden van de feilbare waarneming van de mens. Het is een bekend filmpje waarin de kijker de opdracht krijgt om te tellen hoe vaak de bal wordt overgegooid. Doordat je druk bent met tellen zie je iets anders totaal over het hoofd. Dat inzicht had hij moeten krijgen en niet dat hij het goed had. Lees meer

Geplaatst op 9 juni 2015

Heeft filosofie nut en mag je deze vraag wel stellen?

Group of Children in Circle with Light Bulb‘Zonder filosofie krijg je straks geen baan’ kopte de Volkskrant afgelopen vrijdag 5 september. Auteur Martin Slagter gaat in dit stuk in op een onderwijsvisie die draait om vorming en ontplooiing. Kennis en vaardigheid zijn daarbij belangrijk maar ook het vermogen tot moreel oordelen en kritisch denken. Slagter stelt dat deze identiteitsvorming niet in termen van (economisch) nut te definiëren is. Nu is de vraag wat nuttig is een filosofische kwestie. Paradoxaal genoeg vindt Slagter dit echter een onzinnige, irrelevante vraag want filosofie betekent liefde voor wijsheid en het streven naar wijsheid is intrinsiek waardevol. Heeft filosofie nut of niet?

Lees meer

Geplaatst op 10 september 2014

Kunnen kinderen zelf nadenken? Of moet een volwassene dat voor ze doen?

Kinderen kunnen zelf leren nadenken door te filosoferen.Soms zeggen kinderen in een filosofisch gesprek iets waarvan je bang bent dat het tot een politiek incorrect antwoord gaat leiden. Hoe verleidelijk het als gespreksleider ook is om je dan met het gesprek te bemoeien, handig is dat niet. Dan is het antwoord namelijk niet van de groep maar van jou en veel minder waardevol. Jouw verantwoorde ideeën blijven bij de kinderen hoogstwaarschijnlijk niet plakken, iets wat ze zelf bedacht hebben wel. Door het stellen van vragen komen de kinderen vrijwel altijd zelf uit bij het politiek correcte. Nadenkend over de vraag of je mensen mag indelen bijvoorbeeld. In deze les denken de kinderen eerst zelf na door te tekenen. Nathalie had een soort schema uitgewerkt en licht toe: “Ik probeer uit te leggen dat … uh, hoe je kunt indelen, bijvoorbeeld grote mensen, aardige mensen, dikke mensen, kleine mensen…

Lees meer

Geplaatst op 31 oktober 2013

Gaat de Kinderboekenweek eigenlijk nog wel over boeken?

Healthy family exercising at homeAls het Kinderboekenweek is, hop ik net als vele andere schrijvers van school naar school. Daarbij valt me iets op. De Kinderboekenweek gaat vaak over van alles, behalve over boeken. Het is een festival geworden, een Oerol voor kinderen op de basisschool.

Dat begint al met de aftrap. Dat is niet iets met een boek, verhaal of gedicht, nee dat gaat tegenwoordig met een Kinderboekenweeklied. Nu zitten er in een lied ook woorden en het heeft soms iets van een gedicht in zich, dus, nou ja, vooruit dan met dat lied. Maar daarna…

Lees meer

Geplaatst op 8 oktober 2013

Haal meer uit het voorlezen door te filosoferen

Haal meer uit voorlezen door te filosoferenVoorlezen wordt nog leuker als je na afloop gaat filosoferen. Maar, hoe doe je dat? In dit artikel lees je hoe je filosofische thema’s in boeken herkent en krijg je wat tips over hoe je daar vervolgens over kunt filosoferen.

Lees meer

Geplaatst op 11 maart 2013

Waarom je niet zonder eigenwijze kinderen kunt

Eigenwijze ideeën over stoelenJe hebt van die kinderen die gooien alles op zijn kop en denken anders dan de rest. Ze worden nogal eens eigenwijs genoemd. En dat zijn precies de kinderen die de motor van een filosofisch gesprek kunnen zijn. Gijs is zo’n jongen. In het SparkLab hadden we het over stoelen en de vraag hoe het nou toch kan dat je voor het begrip stoel geen goede definitie kunt bedenken. Gijs zou deze keer wat later komen. Het gesprek begon best leuk maar wilde maar niet sprankelen tot Gijs er na een half uur bij kwam en peper in het gesprek gooide.

Lees meer

Geplaatst op 31 januari 2013

Een kind is als een schaakspel

Wat wil ik bereiken met het filosoferen met kinderen? Een vraag om regelmatig steeds opnieuw over na te denken. Daaronder ligt de vraag: kun je kinderen vormen, mag je kinderen vormen en wil je dat ook? Tijdens een studiedag filosoferen met kinderen georganiseerd door het Centrum voor Kinderfilosofie Nederland stond deze vraag centraal. Een van de plenaire gesprekken die dag ging over de vraag of je kinderen überhaupt kunt vormen. Ik ging wat rechter op zitten want ik had toevallig die ochtend in de trein gelezen over werkoorzaak versus doeloorzaak. De keuze voor het een of het ander leek mij nogal zwart-wit. Daarom kwam ik uit, om wel in hetzelfde kleurdenken te blijven, bij een schaakspeltheorie.

Lees meer

Geplaatst op 29 november 2012