Wat Zwarte Piet ons kan leren over filosoferen

← Terug naar overzicht -

Hoe Zwarte Piet ons kan leren denken“Wij willen gaan filosoferen zodat de kinderen zich beter aan de regels gaan houden.” “We willen een keer filosoferen om het pesten te stoppen.” Dit zijn dus niet de motieven van scholen die ik toejuich. De bedoeling van filosoferen is niet het opvoeden van kinderen maar om ze kritisch en zelfstandig te leren denken. Bovendien staat een filosofische dialoog voor objectiviteit, of in ieder geval het zoeken naar objectiviteit. Een geheime agenda zal een filosofisch gesprek altijd in de weg staan. Ik licht dit toe aan de hand van Zwarte Piet.

Argumenten beoordelen

Tijdens een workshop ‘leren filosoferen met kinderen’ brachten een aantal leerkrachten een teamvergadering over Zwarte Piet ter sprake. Deze was hoog opgelopen waarbij de mensen die wilden dat Zwarte Piet bleef zeer emotioneel werden. We gingen tijdens de workshop de discussie uitpluizen. De leerkrachten schreven alle gehoorde argumenten voor en tegen verandering van het Sinterklaasfeest op. Vervolgens keken we wat dit voor uitspraken waren; wat was een feit, een mening, een overtuiging of een argument. Het werd al snel duidelijk dat argumenten in de hele discussie amper genoemd waren en dat er vooral meningen en overtuigingen waren geroepen.

Overtuigingen over Zwarte Piet bevragen

Toen ging het team kijken welke vragen ze hadden kunnen stellen om toch die argumenten boven tafel te krijgen. Als je stelt dat Zwarte Piet een traditie is, kun je bijvoorbeeld vragen:

  • Mag een traditie niet veranderen?
  • Zijn alle tradities goed?
  • Waarom hebben we dan wel de roe afgeschaft?

Op deze manier gingen we alle genoteerde uitspraken langs. De groep aanwezigen was toevallig allemaal voor een verandering van het Sinterklaasfeest. Dus toen bij alle uitspraken tegen verandering kritische vragen waren bedacht, dachten de workshopdeelnemers dat ze klaar waren. Maar hoezo dat? Bij alle argumenten voor verandering kun je toch net zo goed kritische vragen stellen. Tenzij je filosoferen gebruikt om je eigen mening op te dringen, als debattechniek dus. Dát was een enorme eye opener over wat filosoferen is.

Denkfouten

Filosoferen is dus denken over denken en antwoorden bevragen. Is dat echt zo? Hoe weet je dat zo zeker? Hoe kan dat? Dat doe je dus niet alleen bij antwoorden die jij niet vindt kloppen maar ook bij antwoorden die je wel graag wilt horen. Want ook daarin kunnen denkfouten zitten.

Bovendien kan het gewenste antwoord door rare gedachtekronkels tot stand zijn gekomen. Het kunnen ook nog eens sociaal wenselijke antwoorden zijn. Daardoor zullen kinderen niet het juiste gedrag gaan vertonen.

Het gevaar van sturen naar gewenste antwoorden is bovendien dat filosoferen dan een raadspelletje wordt. Welk antwoord zou de leerkracht willen horen? Terwijl het de bedoeling is dat kinderen zelf gaan nadenken en autonome denkers worden. Dat kan alleen als je denkruimte geeft, met ruimte voor eigen meningen. Meningen die misschien wel heel anders zijn dan de jouwe. Dat dit moeilijk is, blijkt wel uit de elk jaar terugkerende discussie rondom Zwarte Piet. Maar moeilijkheden zijn ook interessant.

De nieuwe generatie

Bovendien moeten kinderen hun eigen ideeën ontwikkelen. Zij zijn de nieuwe generatie. Zij zijn de experts van de huidige wereld. De wereld verandert. Dat vraagt om nieuwe inzichten. De bestaande, die wij – de volwassenen van nu – hanteren, passen straks niet meer. We moeten kinderen leren denken zodat zij hun inzichten kunnen laten passen bij de moderne ontwikkelingen. Met de ideeën van de huidige generatie volwassenen kun je het snel veranderende leven niet aan. Dus moeten kinderen zelf leren denken. Zodat ze verstandige dingen kunnen doen in de tijd dat zij volwassen zijn. De tijd waar zij verstand van hebben en wij niet.

Meer lezen over hoe je moet filosoferen


Geplaatst op 2 juni 2017