Hoe laat je een ander denken wat je wilt?

← Terug naar overzicht -

“Wij willen gaan filosoferen zodat de kinderen zich beter aan de regels gaan houden.” “We willen een keer filosoferen om het pesten te stoppen.” Dit zijn dus niet de motieven van scholen die ik toejuich. De bedoeling van filosoferen is niet om kinderen te socialiseren maar om ze kritisch en zelfstandig te leren denken. Bovendien staat een filosofische dialoog voor objectiviteit, of in ieder geval het zoeken naar objectiviteit. Een geheime agenda zal een filosofisch gesprek altijd in de weg staan. Ik licht dit toe aan de hand van Zwarte Piet.

Argumenten beoordelen

Tijdens een workshop ‘leren filosoferen met kinderen’ brachten een aantal leerkrachten een teamvergadering over Zwarte Piet ter sprake. Deze was hoog opgelopen waarbij de mensen die wilden dat Zwarte Piet bleef zeer emotioneel werden. We gingen tijdens de workshop de discussie uitpluizen. De leerkrachten schreven alle gehoorde argumenten voor en tegen verandering van het Sinterklaasfeest op. Vervolgens keken we wat dit voor uitspraken waren; wat was een feit, een mening, een overtuiging of een argument. Het werd al snel duidelijk dat argumenten in de hele discussie amper genoemd waren en dat er vooral meningen en overtuigingen waren geroepen.

Overtuigingen bevragen

Toen ging het team kijken welke vragen ze hadden kunnen stellen om toch die argumenten boven tafel te krijgen. Als je stelt dat Zwarte Piet een traditie is, kun je bijvoorbeeld vragen:

  • Mag een traditie niet veranderen?
  • Zijn alle tradities goed?
  • Waarom hebben we dan wel de roe afgeschaft?

Op deze manier gingen we alle genoteerde uitspraken langs. De groep aanwezigen was allemaal voor een verandering van het Sinterklaasfeest. Dus toen bij alle uitspraken tegen verandering kritische vragen waren bedacht, dachten de workshopdeelnemers dat ze klaar waren. Maar hoezo dat? Bij alle argumenten voor verandering kun je toch net zo goed kritische vragen stellen. Tenzij je filosoferen gebruikt om je eigen mening op te dringen, als debattechniek dus. Dát was een enorme eye opener over wat filosoferen is.

Denkfouten

Filosoferen is dus denken over denken en antwoorden bevragen. Is dat echt zo? Hoe weet je dat zo zeker? Hoe kan dat? Dat doe je dus niet alleen bij antwoorden die jij niet vindt kloppen maar ook bij antwoorden die je wel graag wilt horen. Want ook daarin kunnen denkfouten zitten.

Bovendien kan het gewenste antwoord door rare gedachtekronkels tot stand zijn gekomen. En het juiste antwoord dat er is door napraten en niet door nadenken is eigenlijk niets waard. Het kunnen ook nog eens sociaal wenselijke antwoorden zijn. Daardoor zullen kinderen niet het juiste gedrag gaan vertonen.

Het gevaar van sturen naar gewenste antwoorden is bovendien dat filosoferen dan een raadspelletje wordt. Welk antwoord zou de leerkracht willen horen? Terwijl het de bedoeling is dat kinderen zelf gaan nadenken en autonome denkers worden. Dat kan alleen als je denkruimte geeft, met ruimte voor eigen meningen. Meningen die misschien wel heel anders zijn dan de jouwe.

De nieuwe generatie

Bovendien moeten kinderen hun eigen ideeën ontwikkelen. Zij zijn de nieuwe generatie. Zij zijn de experts van de huidige wereld. De wereld verandert. Dat vraagt om nieuwe inzichten. De bestaande, die wij – de volwassenen van nu – hanteren, passen straks niet meer. We moeten kinderen leren denken zodat zij hun inzichten kunnen laten passen bij de moderne ontwikkelingen. Met de ideeën van de huidige generatie volwassenen kun je het snel veranderende leven niet aan. Dus moeten kinderen zelf leren denken. Zodat ze verstandige dingen kunnen doen in de tijd dat zij volwassen zijn. De tijd waar zij verstand van hebben en wij niet.

Inspireer anderen:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Geplaatst op 2 juni 2017 in Denken over onderwijs, Filosofiejuf blogt:

Op filosofiejuf.nl vind je tips, materialen en inspiratie om te gaan filosoferen met kinderen.


Lies: "wat een heerlijke site hebt u om in rond te neuzen!"

Schrijf je in en ontvang het gratis startpakket en toegang tot de downloads:


Abonneer je op mijn blog

* = verplicht veld

2 gedachten over “Hoe laat je een ander denken wat je wilt?

  1. Rob van Ruiten

    Hallo Fabienne,

    Een mooi stukje en ik onderschrijf het van harte.
    Vooral het laatste stukje over de nieuwe generatie vind ik treffend.

    Niet filosoferen dus met het argument om pesten te verminderen.
    Wat ik wel vermoed is dat bij met regelmaat filosoferen, dus vaker dan een cyclus van 4 lessen, het pestgedrag kan afnemen in een groep. Ik spreek dan van een positieve bijvangst.
    Door filosoferen leren kinderen immers beter te verwoorden wat ze vinden, denken en voelen. Ze leren goed naar elkaar luisteren en staan meer open voor argumenten die een mening ondersteunen.
    Doordat ze merken dat een mening hebben mag en kan durven ze zich vaker en genuanceerder uit te drukken.
    Op deze manier leren de kinderen elkaar echt kennen. ze weten waarom andere kinderen anders zijn of denken.

    Ze leren elkaar dus echt kennen.
    En iemand die je echt kent die pest je niet.

    Ik meen dat in groepen waaraan ik lesgeef te ervaren.

    vriendelijke groet,

    Rob van Ruiten

    Reageren

Schrijf hier je reactie op dit bericht.

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Meer berichten in Denken over onderwijs