23 april 2012

Een filosofisch gesprek begint altijd met een vraag. Een vraag die uit de groep moet komen want de kinderen moeten eigenaar van het gesprek zijn en blijven. Elke les krijgt elk kind de gelegenheid om naar aanleiding van de stimulus vragen te stellen en dan kies ik er een uit om over te praten. Ook laat ik de kinderen regelmatig stemmen. Dat pakt niet altijd uit zoals ik het graag zou willen. Zo zat ik dus ineens opgescheept met de vraag:

‘Waarom vinden mensen poep niet lekker, want het is gewoon verteerd eten?’

Dat vond ik nou net de minst filosofische vraag van die dag en wat ik vooral jammer vond is dat we nu de prachtige vraag: ‘Zijn een boom en een blaadje bevriend?’ moesten laten liggen. Die was filosofisch en poëtisch bovendien.

Maar ja, ik had nu eenmaal gezegd dat ze zelf mochten stemmen dus ik vond het flauw om nu te zeggen: ‘nee, deze doen we niet.’ Bovendien, op zich is de vraag best interessant. Het is alleen dat hij zo uitnodigt tot vieze praatjes.

Inderdaad werden er een hoop vieze details gedeeld maar toch dachten de kinderen echt serieus na over de kwestie.

Eline: stel je koopt allemaal lekkere dingetjes, bloemkool, eiersalade, worst, croissantjes en dan maak je er met een stamper een prutje van en dan doe je er nog water doorheen. Kijk, dat is toch ook goor, maar dat eet ik liever dan poep.

Hanna: ik denk dat het komt omdat het heel vies ruikt, en als het heel vies ruikt dan wil je het echt niet eten.

Eline: maar je proeft ook met je neus. Stel poep stinkt heel erg maar het smaakt heel lekker? De meeste mensen hebben poep nog nooit geproefd.

Hanna: je neus is met je mond verbonden. Meestal als ik iets ruik, dan proef ik het ook een beetje.

Dat ruiken en proeven nauw verbonden zijn is nog geen bevredigend antwoord voor de kinderen. Er zijn namelijk genoeg dingen die vies ruiken en toch lekker smaken. Zo wordt vis, bloemkool en spruitjes als voorbeeld genoemd. De kinderen ontdekken al snel dat dit ook heel smaak gebonden is. Maar poep dat eet toch echt niemand. Dat heeft niets met smaak te maken maar waarmee dan wel? De kinderen kwamen er niet uit. Nu kon ik hierover door gaan zagen of nog even experimenteren met die mooie vraag over vriendschap. Het werd het laatste al hadden we nog maar vijf minuten.

Zijn een boom en een blaadje bevriend?

Hanna: ik denk het wel, anders zaten ze niet bij elkaar. Maar ze kunnen niet denken, dus dat weet ik nog niet helemaal zeker.

Boudewijn: nou, katten praten niet zoals wij, dat wij het kunnen horen want Marijn kan nu horen dat ik nu praat maar katten praten volgens mij met zintuigen en niet met hun gemauw dus bij een boom kan dat misschien ook wel zo zijn. Maar een kat heeft wel een neus en een mond en zintuigen en een boom heeft dat niet.

Hanna: eigenlijk is de boom de moeder of de vader van de blaadjes. Met zijn wortels zuigt hij sap uit en dat geeft hij aan zijn blaadjes en in de herfst kan hij niet meer zorgen voor die blaadjes en dan laat hij ze los.

Tara: in de herfst lijkt het wel of de boom de blaadjes haat. Maar ik weet het eigenlijk niet want ze hebben ook geen gezicht of zo dat je kan zien of hij blij is of niet. Hij kan ook niet met de blaadjes praten.

In nog geen vijf minuten lagen er een paar prachtige thema’s op tafel:

– Wat heb je nodig om vrienden te kunnen zijn?

– Kunnen bomen en dieren praten oftewel wat is praten?

– Is loslaten een vorm van haten (of liefde)?

Er werden trouwens niet alleen mooie dingen gezegd, iedereen was ook met zijn volle aandacht bij het gesprek. Er werd diep nagedacht en goed geluisterd naar de ander. Deze vraag had alles in zich voor een mooi gesprek.

Gelukkig zagen de meeste kinderen ook in dat het tweede gesprek filosofischer was (zou worden) dan het eerste. En zo kon ik in deze les die over ‘het stellen van goede vragen’ ging aantonen hoe belangrijk een goede startvraag is.

Dat wist ik natuurlijk allang. Een les voor mij was er toch ook. Wat ik wel aanvoelde maar niet in de praktijk bracht is dat democratie niet altijd het antwoord is.

Dus die mooie vraag die komt beslist in een andere les terug. Dat beslis ik gewoon, heel ondemocratisch.

(Deze post verscheen oorspronkelijk op 14 april 2012 op mijn oude blog)