- De dikke van Dale

- Wij allemaal want een nieuw woord wordt pas een echt woord als we het allemaal gaan gebruiken.

- Degene die het nieuwe woord bedacht heeft, die is de baas over dat woord en dan gaan we met elkaar afspreken of we dat wel een goed woord voor onze taal vinden.

- De baas van de Van Dale, die zegt wanneer een woord geaccepteerd wordt.

- Vooral beroemdheden zijn de baas, zij maken ergens een hype van.

- Als je een woord bedacht hebt dan moet je iemand die veel gevolgd wordt op tv en zo het heel veel laten zeggen en zo wordt het een echt nieuw woord.

- De taalman!

Het recht van de sterkste dus, dat schijnt weer een heel nieuwe schamschijn op taal. Je hebt er gewoon niets tot weinig over te zeggen. Zo teleurgesteld dat ik best een bak beis zou willen eten.

Verklarende woordenlijst

friveo - raar

wodhee - wauw

hangon - op de kop hangen

Hoempa-hoempa- kan elk werkwoord zijn

schamschijn - licht

Beis - ijs van bijenhoning

Goed, een eindwerkje dus, dat klinkt toch heel lieflijk en als ‘zo klaar’. Leuk, dacht ik.

Het thema moest wat mij betreft iets met lezen of taal zijn en ik begon maar eens met het lezen van taalfilosoof Wittgenstein. Al lezende begon ik mij toch af te vragen wat het ‘eindwerkje’ nu precies in hield.

Een soort scriptie? ‘Nee, het moest geen academisch opstel worden.’ Een paper dan? ‘Nee, zo wetenschappelijk hoeft het echt niet te zijn.’ Overpeinzingen? ‘Nee, niet zo persoonlijk.’ Wat het nou eigenlijk wel moest worden werd maar niet concreet. Dus besloot ik maar gewoon te doen waar ik zin in had.

Het moest een filosofische beschouwing op leesbevordering in het onderwijs worden, bedacht ik. Al schrijvende kwam ik tot de conclusie dat ik een essay aan het produceren was. Zorgelijk, want had ik me niet ooit voorgenomen nooit een essay te gaan schrijven? Wegens veel te saai en stoffig!

Maar het blijkt dat de combinatie van onderzoeken, informatie verzamelen, daar over schrijven en zo tot allerhande inzichten te komen die ook weer uiteengezet moeten worden me uitstekend bevalt. Zo goed dat ik helemaal doorsla. Ik heb wat van Wittgenstein gelezen, Gadamer, Augustinus, Saussure en Derrida. Door het werk van deze filosofen kwam ik ook op het spoor van Heidegger, Russel en Schleierermacher die ook een interessant licht op de kwestie konden werpen. En natuurlijk hebben filosofen uit de klassieke Oudheid ook…

Maar dat kan natuurlijk niet. Dan wordt het eindwerkje een eindwerk en één ding waren de docenten erg standvastig in: het moest een eindwerkje worden. Met vijf filosofen blijkt mijn beschouwing al veel te lijvig. Zo blijkt dat ook voor een essay geldt: schrijven is schrappen. Schrappen tot het een werkje is. Door te schrappen op zoek naar de essentie. Een behoorlijk filosofisch en arbeidsintensief klusje.

(Deze post verscheen oorspronkelijk op 15 april 2012 op mijn oude blog)

‘Waarom vinden mensen poep niet lekker, want het is gewoon verteerd eten?’

Dat vond ik nou net de minst filosofische vraag van die dag en wat ik vooral jammer vond is dat we nu de prachtige vraag: ‘Zijn een boom en een blaadje bevriend?’ moesten laten liggen. Die was filosofisch en poëtisch bovendien.

Maar ja, ik had nu eenmaal gezegd dat ze zelf mochten stemmen dus ik vond het flauw om nu te zeggen: ‘nee, deze doen we niet.’ Bovendien, op zich is de vraag best interessant. Het is alleen dat hij zo uitnodigt tot vieze praatjes.

Inderdaad werden er een hoop vieze details gedeeld maar toch dachten de kinderen echt serieus na over de kwestie.

Eline: stel je koopt allemaal lekkere dingetjes, bloemkool, eiersalade, worst, croissantjes en dan maak je er met een stamper een prutje van en dan doe je er nog water doorheen. Kijk, dat is toch ook goor, maar dat eet ik liever dan poep.

Hanna: ik denk dat het komt omdat het heel vies ruikt, en als het heel vies ruikt dan wil je het echt niet eten.

Eline: maar je proeft ook met je neus. Stel poep stinkt heel erg maar het smaakt heel lekker? De meeste mensen hebben poep nog nooit geproefd.

Hanna: je neus is met je mond verbonden. Meestal als ik iets ruik, dan proef ik het ook een beetje.

Dat ruiken en proeven nauw verbonden zijn is nog geen bevredigend antwoord voor de kinderen. Er zijn namelijk genoeg dingen die vies ruiken en toch lekker smaken. Zo wordt vis, bloemkool en spruitjes als voorbeeld genoemd. De kinderen ontdekken al snel dat dit ook heel smaak gebonden is. Maar poep dat eet toch echt niemand. Dat heeft niets met smaak te maken maar waarmee dan wel? De kinderen kwamen er niet uit. Nu kon ik hierover door gaan zagen of nog even experimenteren met die mooie vraag over vriendschap. Het werd het laatste al hadden we nog maar vijf minuten.

Zijn een boom en een blaadje bevriend?

Hanna: ik denk het wel, anders zaten ze niet bij elkaar. Maar ze kunnen niet denken, dus dat weet ik nog niet helemaal zeker.

Boudewijn: nou, katten praten niet zoals wij, dat wij het kunnen horen want Marijn kan nu horen dat ik nu praat maar katten praten volgens mij met zintuigen en niet met hun gemauw dus bij een boom kan dat misschien ook wel zo zijn. Maar een kat heeft wel een neus en een mond en zintuigen en een boom heeft dat niet.

Hanna: eigenlijk is de boom de moeder of de vader van de blaadjes. Met zijn wortels zuigt hij sap uit en dat geeft hij aan zijn blaadjes en in de herfst kan hij niet meer zorgen voor die blaadjes en dan laat hij ze los.

Tara: in de herfst lijkt het wel of de boom de blaadjes haat. Maar ik weet het eigenlijk niet want ze hebben ook geen gezicht of zo dat je kan zien of hij blij is of niet. Hij kan ook niet met de blaadjes praten.

In nog geen vijf minuten lagen er een paar prachtige thema’s op tafel:

– Wat heb je nodig om vrienden te kunnen zijn?

– Kunnen bomen en dieren praten oftewel wat is praten?

– Is loslaten een vorm van haten (of liefde)?

Er werden trouwens niet alleen mooie dingen gezegd, iedereen was ook met zijn volle aandacht bij het gesprek. Er werd diep nagedacht en goed geluisterd naar de ander. Deze vraag had alles in zich voor een mooi gesprek.

Gelukkig zagen de meeste kinderen ook in dat het tweede gesprek filosofischer was (zou worden) dan het eerste. En zo kon ik in deze les die over ‘het stellen van goede vragen’ ging aantonen hoe belangrijk een goede startvraag is.

Dat wist ik natuurlijk allang. Een les voor mij was er toch ook. Wat ik wel aanvoelde maar niet in de praktijk bracht is dat democratie niet altijd het antwoord is.

Dus die mooie vraag die komt beslist in een andere les terug. Dat beslis ik gewoon, heel ondemocratisch.

(Deze post verscheen oorspronkelijk op 14 april 2012 op mijn oude blog)

Margriet: Is het leuk om opgegeten te worden?

Eline: hoe is het om verteerd te worden?

Mak: hoe voelt het om door de toilet gespoeld te worden als je bent uitgepoept?

Hanna: hoe is het om gekookt te worden?

Meinte: hoe voelt het om een bloemkool te zijn?

Marijn: hoe is het om in de grond te groeien?

Marijn: heb je hersens?

Boudewijn: hoe voelt het om van zaadje naar bloemkool te worden?

Eline: hoe voelt het om in stukken gescheurd te worden voordat je de pan ingaat?

Tara: hoe voelt het om in de koelkast te liggen?

Jente: hoe warm is het in de pan?

Hanna: hoe voelt het om geprut te worden als je in de soep moet.

Eline: hoeveel beestjes wonen er onder de grond?

Raar? Nee hoor, het is helemaal niet raar om vragen te stellen aan een bloemkool. En ook niet om vragen te stellen aan een boom, of een allesweter, of jezelf. Vragen helpen je vooruit. Zeker als je het verschil weet tussen soorten vragen.

- zintuigvragen
- kennisvragen
- interviewvragen
- filosofische vragen

Bovengenoemde middenbouwers kunnen je nu haarfijn het verschil uitleggen. Mocht je het zelf even niet weten, vraag er gerust naar…

(Deze post verscheen oorspronkelijk op 13 april 2012 op mijn oude blog)

Jente (8): ‘Sommige sommen heb je gewoon al in je hoofd en dan is het antwoord er gewoon, bijvoorbeeld 10+10=20.’

Meinte (8): ‘Bij mij gaat het dan gewoon van: Pling. Pling. Pling.’

Marijn (8): ‘Ik heb een kaartje in mijn hoofd en daar staan alle sommen op. Sommen die ik uit mijn hoofd weet en dan kijk ik op dat kaartje.’

Eline (8): ‘Volgens mij zit er een beestje in je hoofd want er zitten 1000 miljoen beestjes in je lijf. Dat zijn goeie bacteriën.’

Hannah (7): ‘Eigenlijk vind ik dat je alleen met je hoofd kan denken want ik denk ik ga nu op de computer en ik denk ik druk op dat knopje.’

Boudewijn (8): ‘Je denkt ook met je darmen, want die zeggen wanneer je moet poepen.’

Mak (7): ‘Met je neus kun je ook denken, als je moet niezen.’

Eline (8): ‘Als je opa of oma is overleden dan denk je ‘ik wil er niet meer aan denken’, maar dat kan niet.’

Hannah (7): ‘Het leven zou veel makkelijker zijn als je de baas was over je denken. Dan kun je beter leren op school want als je iets niet goed uit je hoofd krijgt, kun je niet goed leren. Als je dat wel kan, van nu denk ik alleen aan die sommen, dan leer je veel beter.

Na een half uur diep denken over denken schrijven de kinderen op wat volgens hun een gedachte is. (klik voor een vergroting)

Uit de lessenserie ‘Denkpark’ voor de middenbouw met verwerkingsopdrachten die eindigen in een ‘filosofie-expositie’.

(Deze post verscheen oorspronkelijk op 4 april 2012 op mijn oude blog)

Ooit in een ver verleden zijn mensen begonnen met het tellen en meten van dingen. Waarom?

Thomas: ‘Misschien omdat als je een brood ruilt of zo dan wil je weten of dat wel eerlijk is.’

Vera: ‘Als je je geld gaat tellen dan wil je weten of je iets kan kopen.’

Tom: ‘Waarom moeten we eigenlijk op school rekenen. Dat hoeft van mij niet.’

Anna: ‘Nou, om te tellen. Het is handig als je bijvoorbeeld een bos wil planten en je wil 36 bomen planten in dat bos, dan doe je 6×6. Dat ziet er dan mooi uit. Dan moet je wel kunnen rekenen.’

Tom: ‘Wat maakt het nou uit of er een boom meer of minder is.’

Eris: ‘Nou als je in een flat naar de 21e verdieping moet dan moet je wel kunnen tellen hoeveel je er omhoog bent.’

Tom: ‘Daarvoor hoef je toch niet van die moeilijke sommen te doen.’

Anna: ‘Die zijn misschien handig voor later en je een baan hebt en je een budget moet uitrekenen voor de bouw van een gebouw, wat alle materialen kosten.’

Tom: ‘Dan pak je toch een rekenmachine.’

Eris: ‘Je moet wel snappen wat voor som je moet maken en iemand moet die rekenmachine maken en weten hoeveel het is. Misschien vind je het niet leuk om te doen maar je wilt wel geld krijgen maar dat krijg je pas als je moeilijke sommen uitrekent.’

Tom: ‘Dan ga je op school leren hoe je met een rekenmachine om moet gaan.’

Jasmijn: ‘Dat weet je eigenlijk niet eens wat rekenen is want dan heb je het nog nooit gedaan. Dan weet je ook niet wat 1+1 is.’

Tom: ‘Dan druk je dat toch in en dan weet je het antwoord.’

Jasmijn: ‘Maar als je niet kan rekenen en je drukt per ongeluk 1+2 in en dan zie je 3 dan denk je dat het klopt.’

Eris: ‘Dan verdien je dus echt geen 100 euro om je rekenmachine te kopen.’

Roeland: ‘Ja, en die 100 euro moet je eerst ook tellen.’

Jasmijn: ‘Dus kortom je moet kunnen rekenen.’

‘I rest my case’, moet Jasmijn gedacht hebben. En ik? Ik had er niets aan toe te voegen.

—————————

Dit gesprek ontstond tijdens een les over ontelbaarheid. Wil je ook eens filosoferen met een groep kinderen? Deze filofofieles over ontelbaarheid bied ik gratis aan – een kant-en-klaarpakketje waar iedereen mee aan de slag kan. Mail naar: info@fabienvankempen.nl

(Deze post verscheen oorspronkelijk op 30 maart 2012 op mijn oude blog)

Dat klinkt erg vaag, abstract en onduidelijk en dat is opzet. De oefening moet namelijk geheim blijven. Als iedereen hem al kent voordat ik op een school geweest ben, moet ik immers wat anders gaan verzinnen. Dat zou jammer zijn want het is zo’n leuke oefening. Dat vonden de kinderen ook. Leuk, spannend, raar een beetje eng maar ook lekker!

Eline (8) vroeg of we elke les zoiets zouden doen. Dat is dus zo. ‘Elke les begint met een stimulus die je aan het denken zet,’ leg ik uit. Stimulus klinkt al net zo vaag als zintuiglijke ervaring en dit keer ligt het niet in mijn bedoeling vaag te zijn. Ik probeer het dus goed uit te leggen aan de kinderen. ‘Oh,’ zegt Hannah (7) na mijn verhaal, ‘dus dat is eigenlijk een soort zaadje waar iets moois uitgroeit.’

Ik had het niet mooier kunnen omschrijven.

Interesse in een kennismakingsles? Dat kan, al kan ik niet precies vertellen waar de les begint of eindigt. Dat mogen de kinderen mij uitleggen. Mail: info@fabienvankempen.nl

(Deze post verscheen oorspronkelijk op 30 maart 2012 op mijn oude blog)

Uit deze lijst werd vervolgens de meest onzinnige regel der onzinnige regels gekozen.

Elke ochtend en elke middag de juf een hand moeten geven kwam zeker in aanmerking.

Maar de regel dat je je vinger niet mag opsteken als de juf iets uitlegt werd net wat onzinniger gevonden, want wanneer moet je dan ooit je vraag stellen?!

Goeie vraag… Wie het weet, mag het zeggen.

(Deze post verscheen oorspronkelijk op 26 maart 2012 op mijn oude blog)

‘Een tangle is meer dan alleen speelgoed’ staat er in een reclametekst op toysforhands.com. Dat kan ik beamen na een filosofieles met bovenbouwers over de begrippen begin en einde.

Wat deed de tangle in deze les? Het antwoord daarop vind je in dezelfde reclametekst: ‘Het heeft geen begin en geen eind, het blijft voortdurend in beweging.’ Daarom dus wierp ik het net als de kastanje en het pollepelpoppetje in de kring met de vraag: waar begint dit voorwerp en waar eindigt het?

Door deze voorwerpen was de evolutietheorie al uitgebreid aan bod gekomen maar Marjorie leidde met haar opmerking het gesprek een hele andere kant op: ‘Je kunt dat wriemelding in stukjes opdelen en elk stukje heeft zijn eigen begin.’

Dit klonk als het begin van iets interessants. Zou dit ook gelden voor het pollepelpoppetje en de kastanje?

‘Voor de pollepel wel,’ zei Anna, want je hebt het hout van het lijf en de wol van het haar bijvoorbeeld.’

‘De kastanje,’ vond Roeland, ‘die kan je platstampen en dan heb je meerdere stukjes.’

En hoe zou het met de mens zitten?

‘Wij zijn eigenlijk al een stukje,’ bedacht Anna, ‘een stukje van de mensheid. En die kastanje, als je die kastanje door midden deelt, dan hebben die twee stukjes eigenlijk hetzelfde DNA en als je mij doormidden doet dan hebben mijn twee stukjes ook hetzelfde DNA. Maar die pollepel, als je het haar eraf haalt dan heeft dat een ander iets soort DNA dan die pollepel.’

Eris: ‘Ik denk wel dat Anna gelijk heeft, want al die stukjes hebben hetzelfde DNA.’

Marjorie: ‘Maar je bent toch nooit helemaal gelijk? Je ene oor is toch niet precies hetzelfde als je andere oor?’

Jasmijn: ‘Dan is dit oor van mijn moeder en dit oor van mijn vader.’

Marjorie: ‘Of van je opa.’

Thomas: ‘Maar je hebt toch twee opa’s?’

Roeland: ‘Misschien is het wel het DNA van een aap.’

Eris: Technisch gezien is dat wel zo, maar ook een beetje DNA van jezelf want bijvoorbeeld:

Mijn moeder heeft DNA1 en mijn vader heeft DNA2 en ik heb DNA3 en daar zit DNA1 en DNA2 ook in.’ Ze maakte bij haar theorie een tekening op het bord die er ongeveer zo uitziet:

Thomas: ‘Welk nummer DNA ben ik dan? Want de eerste mens is DNA1 maar daarna kwam nog zoveel.’

Jasmijn: ‘En ik heb bijvoorbeeld nog een broertje, wat heeft die dan voor nummertje? Dan heb je toch ook DNA1 + DNA2, dat is toch ook 3 dan zijn we toch allemaal 3?’

Anneloena: ‘Zou het DNA van je opa er dan ook nog bij zitten?’

Anna: ‘Ja, want al die DNA’s bij elkaar is dan weer een nieuw rondje.’

Roeland: ‘Eigenlijk heb ik dan dus ook DNA van een holbewoner?!’

Deze opmerking moest even landen. De hele groep keek diep peinzend voor zich uit. Het is dan ook best schokkend om je te realiseren dat je ook een stukje holbewoner in je hebt.

(Deze post verscheen oorspronkelijk op 23 maart 2012 op mijn oude blog)

Anna: Eigenlijk begin je aan het begin van de wereld. Want aan het begin van de wereld is er een mens begonnen, ooit, of twee mensen en daardoor zijn er allemaal andere mensen begonnen.

Tom: Ik denk eigenlijk dat wij uit apen zijn ontstaan dus je kan niet zeggen dat het begonnen is met twee mensen. Het is allemaal begonnen met een eencellige. Uiteindelijk is dat mijn begin.

Anna: Ja, het begon met een grassprietje!

Een grassprietje! Die houden we erin, het grassprietje als symbool voor de allereerste eencellige. Daar kunnen we ons allemaal in vinden. En ook dat bij dat grassprietje je begin ligt. Maar hoe zit het dan met het einde?

Anna: Eigenlijk kun je nooit weten of iets een einde heeft. Het kan later nog stoppen. Bijvoorbeeld de wind die blijft eindeloos doorgaan, maar dat weet je nooit want misschien stopt de wind ooit ergens wel een keer. Dus je kan nooit zeggen dat iets geen einde heeft.

Eris: Elk einde is ook weer een nieuw begin.

Roeland: Maar dan is het dus geen einde.

Anna: Alles moet wel een einde hebben want ooit is er wel een einde aan altijd.

Vera: De wereld komt ook ten einde. Het begint met een ontploffing, maar het eindigt ook met een ontploffing. Misschien is het heelal al afgelopen. Dan zijn we een soort echo. Net als sterren, die zijn er ook niet meer.

Het zou kunnen. Maar over het einde worden we het toch niet eens. Het probleem is dus nog niet opgelost als het gesprek ten einde is.

Tom: Het gesprek is nooit afgelopen want altijd komt er wel weer een nieuwe vraag.

Anna: Het heeft wel een einde want als we nu naar de klas moeten heeft het gesprek een einde.

Tom: Ik denk wel dat iedereen vanavond iets aan zijn ouders vertelt en dan gaat het gesprek misschien weer verder.

Goed mogelijk en als die ouders dan vragen waarom hun kind over het einde begint te praten, kan hij of zij antwoorden dat het allemaal begon met een gedicht en eigenlijk zelfs met een grassprietje.

(Deze post verscheen oorspronkelijk op 13 maart 2012 op mijn oude blog)