26 augustus 2013

Tijd en ruimte. Dat klinkt als de ultieme filosofische thema’s.
“De tijd is eigenlijk een aan/uit-knopje.” (Marijn, 9 jaar)
“De ruimte zit alleen in ons hoofd want wat uit het niets is ontstaan kan helemaal niet bestaan” (Sofie, 11 jaar).
Duidelijk, naar tijd en ruimte kun je op veel manieren kijken. Maar tijd en ruimte hebben niet alleen een filosofische lading, ook een heel praktische. Zijn tijd en ruimte niet in orde, dan kan het gesprek inhoudelijk een heel andere wending nemen. Verrassen, ja, maar wenselijk, nee.
“De stoel zegt dat hij honger heeft.” (Job, 12 jaar)
“Piew, piew, ik schiet je neer.” (Wouter, 5 jaar)

Knallende ballonnen
Een aula bijvoorbeeld is geen goede plek om met een groepje kinderen te gaan filosoferen. Vooral niet als de ouderraad ondertussen de ruimte versiert voor een bovenbouwfeest. Met ballonnen die knallen en ouders die kletsen. Dat werkt niet, zeker niet als je er zit met een groepje kleuters dat door het geknal geïnspireerd raakt om cowboytje te spelen.

Afleiding
Helaas is het gebruik van een aparte ruimte niet per se een garantie voor een rustig uurtje, bijvoorbeeld als de ruimte achter het podium zit waar hard geoefend wordt voor de eindmusical. Een bso-ruimte waar de leiding alvast de middag voorbereidt is ook bijzonder onrustig. Als de deur van de jouw toegewezen ruimte naast de deur van de middenbouwtoiletten zit en er elke twee minuten een nieuwsgierig kind zijn hoofd om de deur steekt, komt het gesprek ook al niet echt goed op gang.

Knutselhok
Maar alles beter dan het knutselspullenhok zou je zeggen, alhoewel dat als voordeel heeft dat niemand je komt storen, want hoeveel tijd hebben scholen nog om te knutselen? Of konden die groep 3 kinderen juist daarom niet stilzitten? Al die mooie materialen, ze wisten niet eens dat de school die had!

Wat dan wel
Denk dus goed na over de plek waar je met je groepje kinderen gaat zitten. Er moet ruimte zijn om in de kring te zitten en het moet er rustig zijn, zonder afleiding van mensen die niet mee doen. Bij voorkeur is er ook een schoolbord of flap-over en nog beter een digi-board zodat er ook filmpjes getoond kunnen worden.

Weekend!
Behalve een geschikte ruimte moet het tijdstip goed zijn. Vrijdagmiddag is het weekend al begonnen, maandagochtend is het net geëindigd. Als dan ook nog net de klok is verzet en het voor de kinderen voelt alsof het kwart over zeven is, komt er weinig dieps naar boven. Hoewel het aanlokkelijk lijkt om juist deze uren te vullen met iets leuks als een filosofisch gesprek is dit dus af te raden, het leidt eerder tot fantaseren dan tot filosoferen.

Cito en andere ruis
Timing is dus essentieel, in meerdere opzichten. Als er voortdurend een kind weg moet en er weer eentje bij komt omdat er Cito-toetsen gedaan moeten worden kun je beter een weekje niet filosoferen. Als je met een combinatie groep 7/8 ineens groep acht mist omdat ze voor de musical moeten oefenen en je nog maar een groepje van vier over hebt, kun je ook beter stoppen. De groep is dan te klein waardoor er te weinig diversiteit is qua inbreng.

Te groot of te klein
De groep kan ook te groot zijn. 175 is echt te veel, hoe efficiënt een opdrachtgever dat ook vindt in het kader van het drukke tijdschema van de school om zoveel kinderen tegelijk te bedienen, en twee is nog minder dan vier en gewoon té weinig, zelfs als je er wat welwillende ouders bijsleept op die eerste zonnige zaterdagmiddag van het jaar.

Ik heb heel wat uurtjes staan zweten door slechte randvoorwaarden. Doe dat niet na. Wil je starten met filosoferen, denk dan eerst heel goed na over ruimte en tijd en neem niet zomaar genoegen met een gemaksvoorstel van de school.

Heb je tijd en ruimte goed geregeld en zoek je nu naar goed startmateriaal voor het gesprek? Misschien zijn de Praatprikkels iets voor jou, 50 filosofische vragenkaartjes voor kinderen.