Mooi onderzoek dat feitelijk pleit voor regelmatig filosoferen met kleuters

← Terug naar overzicht -

Uit onderzoek van Carolien Frijns (KU Leuven) blijkt dat als je actief-productieve gesprekken met kleuters voert hun taalontwikkeling sneller groeit én dat het goed is voor hun zelfbeeld. Filosoferen is door de open vraagstelling natuurlijk een geweldige manier om invulling te geven aan die actief-productieve manier: weet een zaadje wat voor boom hij moet worden? Daan, 5 jaar: ‘Nee, dat kun je zelf ook niet weten. Ik kan ook niet weten wat voor meneer ik word.’

Soort gesprekken op school

Carolien Frijns deed haar doctoraatsonderzoek naar het soort gesprekken dat leerkrachten met kinderen voeren en de effecten op hun taalontwikkeling. Ze onderscheidde drie interactiestijlen:

  • non-productieve
  • passief-productieve
  • actief-productieve

Het gevoel ertoe te doen

Haar belangrijkste bevinding was “dat kleuters die in de klas actief-productief aangesproken worden, de grootste taalvaardigheidsgroei doormaken. Zij mogen veel open vragen beantwoorden en krijgen veel ruimte om eigen ideeën in te brengen. En dat laatste blijkt niet alleen positief te zijn voor hun taalvaardigheid, maar ook voor hun zelfbeeld, zo blijkt ook uit ander onderzoek (Black, 2004). Volgens Krijns zien kinderen die aan actief-productieve gesprekken deelnemen, zichzelf als volwaardige participanten van het klasleven. Zij hebben het gevoel dat ze ertoe doen; hun inbreng wordt immers actief gehoord. Kinderen die aan non-productieve gesprekken deelnemen, voelen zich echter gemarginaliseerd, alsof ze niet echt meetellen in de klas.” 

Een non-productief gesprek is volgens Krijns een gesprek waarbij de leerkracht een vraag stelt waarop het kind maar één antwoord kan geven, het goede antwoord. Een antwoord dat de leerkracht allang kent. Het zijn de gesprekken die op school vaak het meeste gevoerd worden, maar die volgens dit onderzoek het minste effect hebben.

Een passief-productief gesprek is bijvoorbeeld een gesprek waarbij de leerkracht vragen van kleuters beantwoordt zonder zelf actief het gesprek te stimuleren. Dit soort gesprekken eindigt als tweede als het gaat om effectiviteit.

Actief-productieve gesprekken zijn dus het beste. Een filosofisch gesprek is natuurlijk bij uitstek een actief-productief gesprek door de open vragen en de ruimte voor je eigen ideeen. Op een filosofische vraag zijn meerdere antwoorden mogelijk dus het kind kan helemaal vrij antwoorden en zijn eigen theorieën vormen.

Voorbeeldgesprek met kleuters

Lees maar eens mee met een stukje gesprek met kleuters over bomen dat ik voerde.

Kan een boom praten?’

‘Nee.’ Daar is de hele kleutergroep het heel stellig over eens.

‘En stel nou dat het heel lang niet regent en de boom krijgt ontzettend veel dorst. Wat gebeurt er dan?’

‘Dan gaat hij er heel roestig uitzien.’

‘En droog.’

‘En slapjes.’

‘Wat vertelt hij dan?’ vraag ik.

‘Ik ben slap. Wil je me wat geven?’ doet Pascal met een zielig huilstemmetje voor.

‘Interessant! Maar dan praat hij dus toch eigenlijk.’

‘Ja, met zijn takken.’

‘Oké, maar als hij iets kan vertellen, kan hij dan ook denken?’

‘Nee, want hij heeft geen hersenen.’

‘Hoe kan het dan dat die boom weet hoe hij moet drinken en groeien?’

De kinderen denken diep na maar weten geen antwoord te bedenken. Daarom stel  ik een andere vraag. Ik laat wat zaadjes zien. ‘Kijk, ik heb hier allemaal zaadjes. Hoe weten die zaadjes wat voor plantje eruit moet groeien?’

Daar heeft Nina wel een antwoord op: ‘Omdat er iets in zit en dat wil er uit. En die denkt ik ga even kijken en dan komt ie eruit.’

‘Mooi gezegd,’ vind ik. ‘En zou het zaadje zelf weten wat voor boom hij moet zijn?’

‘Nee, dat kun je zelf ook niet weten. Ik kan ook niet weten wat voor meneer ik word,’ antwoordt Daan.

Vaker filosoferen met kleuters

Hopelijk helpt dit soort onderzoek om filosoferen met kleuters vaker op het onderwijsprogramma te zetten. Na het voorlezen is bijvoorbeeld een heel natuurlijk moment. In de webshop vind je diverse prentenboeken die je daarvoor kunt gebruiken.

Meer lezen over het onderzoek:

Als ogen fonkelen: haal niet-schoolse gesprekken de kleuterklas in

 

Share on Facebook64Tweet about this on Twitter0Pin on Pinterest1Share on LinkedIn47

Geplaatst op 14 oktober 2017 in Filosoferen met kleuters, Verhalen uit de praktijk:

Abonneer je op mijn blog

* = verplicht veld

Schrijf hier je reactie op dit bericht.

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Meer berichten in Filosoferen met kleuters