Het kind, een schaakspel, stuk klei of brok steen?

29 nov
29 november 2012

Wat wil ik bereiken met het filosoferen met kinderen? Die vraag stel ik mezelf regelmatig. Daaronder ligt de vraag: kun je kinderen vormen, mag je kinderen vormen en wil je dat ook? Deze vraag stond vrijdag 23 november ook centraal op de studiedag filosoferen met kinderen  georganiseerd door het Centrum voor Kinderfilosofie. Een van de plenaire gesprekken die dag ging over de vraag of je kinderen überhaupt kunt vormen. Ik ging wat rechter op zitten want ik had toevallig die ochtend in de trein gelezen over werkoorzaak versus doeloorzaak. De keuze voor het een of het ander leek mij nogal zwart-wit. Daarom kwam ik uit, om wel in hetzelfde kleurdenken te blijven, bij een schaakspeltheorie.

Schaakspel
In een schaakspel kun je voor meerdere zetten kiezen waarbij de keuze die je maakt invloed heeft op je volgende zetten. Net zo goed heeft de keuze van de tegenstander ook invloed op jouw spel. Bij elke zet, van jou en de ander, veranderen en verschuiven je mogelijkheden maar deze leveren altijd beperkte vervolgkeuzes op. Een kind kun je zien als wit en zijn omgeving als zwart – of andersom. Vorming is dan dus een beetje van jezelf en een beetje van de ander.

Klei
Maar door de verschillende meningen van andere deelnemers tijdens de plenaire discussie op de studiedag werd het beeld van het schaakspel in mijn hoofd verdrongen door een homp klei. Een homp klei kun je naar believen vormen, al zitten er grenzen aan de vorm door de grootte en de kwaliteit van het stuk klei. Dus vormen ja – was mijn wederom voorlopige conclusie- maar binnen bepaalde grenzen.

Beeldhouwer en schrijver
Toch bleef de werkoorzaak knagen. Deze was niet goed te rijmen met de klei die toch meer richting doeloorzaak gaat. Ik dacht aan een uitspraak van een beeldhouwer (als ik het me goed herinner van Auguste Rodin beschreven in de biografie van Anne Delbée) die zei dat de vorm van zijn werken al in de steen aanwezig was en dat het zijn taak was deze te vinden. Schrijfster Annejet van der Zijl zegt iets soortgelijks over haar boeken, namelijk dat het verhaal er al is en dat zij deze uit de geschiedenis moet zien te beitelen.

Vorm is er al
Dat past naadloos op mijn beeld van het kind. De vorm van het kind is er al en zijn omgeving moet hem helpen die vorm te ontdekken of net even anders het verhaal van het kind is er al en zijn omgeving moet helpen om hem dat verhaal te laten vinden.

Filosoferen? Ja!
Met deze theorie is het beslist legitiem en wenselijk om het filosoferen bij de scholing van kinderen in te zetten. Door te filosoferen leer je immers je eigen gedachtengangen kennen. Filosoferen is dan een hulpmiddel om het kind zijn eigen vorm en zijn eigen verhaal te laten ontdekken. Maar niet om hem te vormen. Vormen heeft toch een smaakje van indoctrineren of modificeren. Terwijl het kind goed is zoals hij in wezen is. Laten we daarom vooral regelmatig met kinderen filosoferen om hen te helpen hun eigen vorm en verhaal te vinden, te snijden, te hakken, te schrijven en te kneden.

Ook filosoferen met kinderen? Maak een start met de Praatprikkels – filosofische vragenkaartjes voor kinderen.

5 replies
  1. Sonja Kleijn says:

    Bedankt voor het delen van je gedachten. Het is denk ik heel goed als je als opvoeder nadenkt over dit soort zaken. Hoe zie je een kind? Hoef je alleen maar liefdevol te faciliteren of heeft een kind meer dwang nodig? Ik zie kinderen liever als een levend organisme, je voegt iets toe, corrigeert, het komt tot bloei en je weet eigenlijk nooit waar het precies uitkomt. Dat maakt het volgens mij ook zo leuk om met kinderen om te gaan. Er zitten bepaalde eigenschappen in, bepaalde voorliefdes en toch weet je nooit precies waar het naartoe zal gaan.

    Beantwoorden
  2. Ellen Kreeft says:

    Ik sluit me aan. Dank voor het delen van je gedachten – inspirerend!

    Beantwoorden
  3. maarten says:

    Vormen krijgt in de hoedanigheid van indoctrinatie wel een erg negatieve betekenis. Je vormt in mijn beleving je kind per definitie, door onze cultuur , gedrag en gewoonten. De kans dat je sportieve interesse hebt is volgens mij aanzienlijk groter wanneer je dat van je ouders mee krijgt. Om kinderen te prikkelen.met filosofische vraagstukken en kritische mensen van hen te maken lijkt mij het nastreven waard. Dat kunnen we toch niet alleen aan scholen overlaten?

    Beantwoorden
    • admin says:

      In hoeverre je een kind kunt vormen of niet, daar ben ik nog niet uit. Dat we het prikkelen van kinderen met filosofische vragen om het kritische denken te stimuleren niet alleen aan scholen over moeten laten ben ik helemaal met je eens. Ook thuis aan de keukentafel zou regelmatig gefilosofeerd moeten worden.

      Beantwoorden

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

UA-38867724-1