Tips om te leren filosoferen

‘Ik vind het stom dat je geen films mag downloaden.’

'Ik vind het stom dat je geen films mag downloaden.'

‘Ik moest me echt inhouden om iets te zeggen, want ik was het niet met haar eens. Ik wilde eigenlijk bijsturen,’ zei een volwassene die aanwezig was bij een filosofisch gesprek met kinderen van de Weekendschool. Het ging over wie de baas is over je leven en daarbij kwam ook de regering en haar wetten voorbij. Het is misschien verleidelijk om dit te doen maar filosoferen is geen middel om kinderen te socialiseren volgens je eigen denkbeelden. Kinderen leren dan niet om te denken maar om te raden wat de volwassene wil dat ze zeggen. Bovendien zijn de vragen die je dan stelt vaak niet onderzoekend maar sturend van aard. Lees meer

Geplaatst op 1 december 2016

Waarom is het niet goed om sturende vragen te stellen?

Denkdobbelen op NoorderspelOp de spellenbeurs Noorderspel in Groningen heb ik een hele dag zitten Denkdobbelen met ouders en kinderen. Een meisje van 5 kwam met haar oma bij me aan tafel zitten. Ze dobbelde de vraag ‘Moeten torens fietsen?’ Het meisje dacht even na. Haar oma wilde het meisje kennelijk helpen en zei; ‘Nee, hè, dat kunnen torens natuurlijk niet want ze hebben geen benen.’ Dat was jammer want nu stopte het meisje meteen met denken terwijl ze misschien wel iets heel moois uit zat te broeden. Nu knikte ze braaf en het gesprek was ten einde. Lees meer

Geplaatst op 25 september 2016

Dus je kunt oneindig veel antwoorden bedenken?

werkblad tekstbalonnen_0005aWat is goed? ‘Onze vriendschap want wij zijn nog nooit boos op elkaar geweest.’
Wat is slecht? ‘Je kiest jezelf boven de ander want dat is oneerlijk.’
Wat is iets? ‘Alles is iets!’
Wat is leren? ‘Iets nieuws in je hoofd.’
Kun je stoppen met denken? ‘Ja, dan weet je alles.’
Op deze vragen zijn natuurlijk nog veel meer mogelijke antwoorden te bedenken want het gaat hier om filosofische vragen. Lees meer

Geplaatst op 11 maart 2016

Het wonder van verwondervragen

Struik

Heeft alles een voorkant en een achterkant?

Je moet het maar durven, vragen naar de bekende weg. Liever niet. Op een meewarige blik zit je niet te wachten. Maar wat gebeurt er als je het toch doet, omdat die weg eigenlijk niet zo bekend is als je op het eerste gezicht denkt. Dan laat je anderen op een nieuwe manier – een verwonderde manier – naar oude dingen kijken. Verwondervragen zijn juist vragen die kinderen én volwassenen enorm kunnen intrigeren. Het zijn de vragen waardoor je gaat muggenziften en dat dan nog leuk vindt ook. Zoals de Praatprikkel-vraag ‘Heeft alles een voorkant en een achterkant? Lees meer

Geplaatst op 7 januari 2016

Is doorvragen niet aanvallend? (oftewel: Is leren denken zielig?)

slapende verkouden ster WDat doorvragen, is dat niet heel aanvallend? Het is een vraag die volwassenen tijdens workshops nogal eens stellen bij het spelen van een doorvraagspel. Hierbij maken we vragen met de Denkdraaier. Bijvoorbeeld de vraag ‘Mogen verkouden sterren slapen?’. Alle deelnemers krijgen één of twee doorvraagkaartjes. Eén persoon begint met het beantwoorden van de vraag. De anderen bevragen het antwoord met behulp van de kaartjes in hun hand. Dat kan er dan zo uitzien:

Lees meer

Geplaatst op 6 november 2015

Hoe willekeurig samengestelde, maffe vragen je leren denken

In actie met Denkdraaier2

Met de Denkdraaier kun je de meest wonderlijke vragen creëren.

  • Mogen eenhoorns blaffen?
  • Kunnen bananen boogschieten?
  • Willen kabouters vallen?

Op het eerste gezicht vooral gekke en niet de meest diepzinnige vragen. Toch zijn dit soort onzinvragen een goede oefening in redeneren. Juist omdat je aan kennis niets meer hebt, moet je gaan nadenken. Lees meer

Geplaatst op 20 oktober 2015

Praatplaatjes – filosoferen met jonge kinderen

  • promo doosje kleinIs een baas altijd de baas?
  • Met wie kun je vrienden zijn?
  • Wie en wat kan denken?

Zomaar wat vragen waarover je kunt filosoferen met kleuters. Het zijn vragen uit de nieuwe kaartenset Praatplaatjes, speciaal ontwikkeld om te filosoferen met jonge kinderen. Praatplaatjes is de opvolger van de succesvolle Praatprikkels die al bijna aan haar zesde druk toe is en bekroond werd met de Berrie Heesenprijs in 2012. Er is veel vraag naar Praatprikkels voor kleuters. Maar jonge kinderen vereisen net een wat andere aanpak en dus werden het geen Praatprikkels maar Praatplaatjes. Op deze manier is filosoferen zeker niet te moeilijk voor ze.

Lees meer

Geplaatst op 27 oktober 2014

Heeft filosofie nut en mag je deze vraag wel stellen?

Group of Children in Circle with Light Bulb‘Zonder filosofie krijg je straks geen baan’ kopte de Volkskrant afgelopen vrijdag 5 september. Auteur Martin Slagter gaat in dit stuk in op een onderwijsvisie die draait om vorming en ontplooiing. Kennis en vaardigheid zijn daarbij belangrijk maar ook het vermogen tot moreel oordelen en kritisch denken. Slagter stelt dat deze identiteitsvorming niet in termen van (economisch) nut te definiëren is. Nu is de vraag wat nuttig is een filosofische kwestie. Paradoxaal genoeg vindt Slagter dit echter een onzinnige, irrelevante vraag want filosofie betekent liefde voor wijsheid en het streven naar wijsheid is intrinsiek waardevol. Heeft filosofie nut of niet?

Lees meer

Geplaatst op 10 september 2014

Kun je filosofie gebruiken voor de invulling van burgerschapsvorming?

Burgerschapsvorming op school door te filosoferen.Scholen zijn verplicht aan burgerschapsvorming te doen. Deze opdracht is echter zo vrij dat het voor veel scholen een struikelblok is hoe dit te doen. Het begint natuurlijk al met de vraag, wat is het eigenlijk? Heel simpel zijn het alle vaardigheden die je nodig hebt om een goed burger te zijn. Dat roept ideeën op rondom respect, dialoog, samenwerking, empathie, identiteit, de groep, iets voor een ander over hebben, waarden, normen, samenleven, diversiteit, tolerantie.

Er is een werkvorm waarbij al die vaardigheden en begrippen op een natuurlijke manier voorbij komen: door te gaan filosoferen in de klas.

Lees meer

Geplaatst op 14 januari 2014

Kunnen kinderen zelf nadenken? Of moet een volwassene dat voor ze doen?

Kinderen kunnen zelf leren nadenken door te filosoferen.Soms zeggen kinderen in een filosofisch gesprek iets waarvan je bang bent dat het tot een politiek incorrect antwoord gaat leiden. Hoe verleidelijk het als gespreksleider ook is om je dan met het gesprek te bemoeien, handig is dat niet. Dan is het antwoord namelijk niet van de groep maar van jou en veel minder waardevol. Jouw verantwoorde ideeën blijven bij de kinderen hoogstwaarschijnlijk niet plakken, iets wat ze zelf bedacht hebben wel. Door het stellen van vragen komen de kinderen vrijwel altijd zelf uit bij het politiek correcte. Nadenkend over de vraag of je mensen mag indelen bijvoorbeeld. In deze les denken de kinderen eerst zelf na door te tekenen. Nathalie had een soort schema uitgewerkt en licht toe: “Ik probeer uit te leggen dat … uh, hoe je kunt indelen, bijvoorbeeld grote mensen, aardige mensen, dikke mensen, kleine mensen…

Lees meer

Geplaatst op 31 oktober 2013

Debat is een sport, dialoog een kunst

Oefening in dialoog voeringGedist! Discussiëren kunnen pubers wel, maar een dialoog aangaan is nogal eens een heel ander verhaal. Filosofie kan een goede methode zijn om ze dit te leren. School is de juiste plek, bijvoorbeeld in de mentorklas, maar ook de keuken- of campingtafel. Een bruikbaar hulpmiddel daarbij is het filosofenkwartet van Uitgeverij Lemniscaat. Niet zozeer vanwege het spel maar vanwege de citaten, filosofen en stromingen die op de kaartjes staan. Deze kun je op diverse manieren gebruiken om met deze leeftijdsgroep te filosoferen en ze zo te leren tot een dialoog te komen en eens samen na te denken in plaats van tegenover elkaar te staan. Lees meer

Geplaatst op 4 juni 2013

Hoe anekdotes filosofisch kunnen zijn

Van anekdote over rotjes naar filosofische ideeënVeel mensen denken dat je om te filosoferen abstract moet kunnen denken. Maar filosoferen is meer dan dat. Filosofisch talent zit in veel meer eigenschappen. Thecla Rondhuis onderscheidt in haar onderzoek ‘Filosofisch talent’ zes indicators van filosofisch talent.
Ricardo uit Veendam blinkt uit in één daarvan: anekdotische kwaliteit. Hij heeft een breed spectrum aan ervaring met zijn twee interesses rotjes en paarden en weet daarmee elk filosofisch gesprek nieuwe input te geven.

Lees meer

Geplaatst op 15 december 2012

Kleuters kunnen prima filosoferen

Er zijn voor- en tegenstanders van filosoferen met kleuters. Bezwaren zijn bijvoorbeeld dat kleuters niet logisch kunnen denken, dat ze teveel fantaseren odat ze niet in staat zijn tot abstract denken. Ik denk juist dat kleuters de beste filosofen zijn omdat ze nog niet vast zitten in kennis.

Natuurlijk heb je met kinderen van deze leeftijd andere gesprekken dan met bovenbouwers maar als je goed luistert zit er toch meer logica en diepgang in een gesprek dan op het eerste gezicht het geval lijkt te zijn. Misschien is het wel meer een kwestie van bereid zijn de uitspraken serieus te nemen.

Lees meer

Geplaatst op 5 juli 2012

Een zaadje waar iets moois uit groeit

zaadjeBij de start van een nieuwe filosofiegroep begon ik met een mindfulnessoefening waarbij alle zintuigen gebruikt moesten worden. Hieruit kwamen vervolgens allemaal filosofische vragen. De kinderen vonden deze beginoefening erg leuk.

Eline (8) vroeg of we elke les zoiets zouden doen. Dat is dus zo. ‘Elke les begint met iets wat je aan het denken zet,’ leg ik uit. ‘Dat kan een verhaal zijn, of een foto, een filmpje, een activiteit, van alles.’

‘Oh,’ zegt Hannah (7), ‘dus dat is eigenlijk een soort zaadje waar iets moois uitgroeit.’

Ik had het niet mooier kunnen omschrijven.

 

Geplaatst op 23 april 2012